Diyaloglarda Noktalama İşaretlerinin Kullanımı

diyaloglarda noktalama işaretleri, yazım kuralları, yazım ve imla, hikaye, roman

Konuşmalarda noktalama işaretlerinin kullanımında genellikle sorun yaşandığını gözlemledim. Okuduğum birçok metinde, yazarlar özellikle nokta ve virgülün kullanımında bocalıyorlar.

Büyük denilebilecek kimi yayınevlerine ait kitaplarda dahi yazım ve imla kurallarında ciddi eksikler göze çarpıyor ve bu durum oldukça rahatsızlık verici. Deneyimli ve kaliteli yayıncılar neyse ki ince eleyip sık dokuyor ve temiz eserler ortaya çıkarıyorlar.

Diğer yazım kurallarından farklı olarak, konuşmalarda noktalama işareti kullanımı meselesi üzerinde biraz duralım.

Diyaloglarda Noktalama İşaretlerinin Kullanımı

1) Konuşmadan sonra “dedi” vb. bir sözcük gelecekse, çift tırnak kapanmadan önce VİRGÜL konur. Kesinlikle nokta konmaz.

ÖRNEK:

“Sanat, kötülüklere karşı direnme gücü verir,” dedi adam. —> DOĞRU

Görüldüğü üzere, tırnak işaretini kapatmadan önce virgül kullandık ve tırnaktan sonra küçük harfle devam ettik.

Aşağıdaki yazım şekilleri ise hatalıdır:

“Sanat, kötülüklere karşı direnme gücü verir,” Dedi adam —-> YANLIŞ

“Sanat, kötülüklere karşı direnme gücü verir.” dedi adam. —-> YANLIŞ

“Sanat, kötülüklere karşı direnme gücü verir.” Dedi adam. —-> YANLIŞ

Gelen yorumlar sonrası ekleme: Nokta kullanımı TDK’ya göre doğrudur. Aşağıda da belirttiğim üzere, genel yayıncılık eğilimine göre virgül kullanılır. Bu durumda nokta kullanımı için “YANLIŞ” demeyelim, “TERCİHE BAĞLI” diyelim.

“Sanat, kötülüklere karşı direnme gücü verir.” dedi adam. —-> DOĞRU (TERCİHE BAĞLI)

2) Şayet konuşma sonuna “dedi” gibi bir kelime gelmiyorsa NOKTA konur. (Veya başka bir noktalama işareti gerekiyorsa bu aynen kullanılır. 5’nci maddedeki ünlem-soru işareti örneğine bakınız.)

ÖRNEK:

“Sanat, kötülüklere karşı direnme gücü verir.” —> DOĞRU

“Sanat, kötülüklere karşı direnme gücü verir” —-> YANLIŞ

3) Konuşma cümlesi kesilerek veriliyorsa aralara VİRGÜL konur ve ikinci kısım küçük harfle başlar.

ÖRNEK:

“Sanat,” dedi adam, “kötülüklere karşı direnme gücü verir.” —> DOĞRU

Cümleyi ikiye böldük ve ilk kısımda tırnağı kapatmadan önce virgül kullanarak, tırnak sonrasında küçük harfle devam ettik. Özneden sonra da yine virgül kullandık.

İkinci kısımda ise küçük harfle cümleyi sürdürerek, nihayetinde nokta ile tamamladık ve tırnağı kapattık.

Aşağıdaki yazım şekilleri ise hatalıdır:

“Sanat.” dedi adam. “Kötülüklere karşı direnme gücü verir.” —> YANLIŞ

“Sanat,” dedi adam. “kötülüklere karşı direnme gücü verir.” —> YANLIŞ

4) Özne konuşma cümlesinin başında, yüklem sonundaysa VİRGÜL kullanılır.

ÖRNEK:

Adam, “Sanat, kötülüklere karşı direnme gücü verir,” dedi. —> DOĞRU

Özneden sonra virgül kullandık ve tırnağı açarak, büyük harfle başlamak suretiyle konuşmayı verdik.

Tırnağı kapatmadan önce yine virgül kullandık. Yüklemi ise küçük harfle başlattık.

Aşağıdaki yazım şekilleri ise hatalıdır:

Adam, “Sanat, kötülüklere karşı direnme gücü verir.” dedi. —> YANLIŞ

Adam “Sanat, kötülüklere karşı direnme gücü verir” dedi. —> YANLIŞ

Adam, “Sanat, kötülüklere karşı direnme gücü verir,” Dedi. —> YANLIŞ

5) Cümle soru işareti, üç nokta veya ünlem gerektiriyorsa bunlar aynen kullanılır.

ÖRNEK:

Kadın, “Sana bunun bedelini ödeteceğim!” diye bağırdı. —> DOĞRU

Özneden sonra virgül kullanarak konuşma cümlesini başlattık ve ünlemle kapattık. Soru işareti ve üç nokta gerektiren bir cümle olsaydı, yine aynı yöntemi uygulayacaktık.

Diyalog sonrasında ise küçük harfle devam ettiğimiz hususuna dikkat ediniz.

Aşağıdaki yazım şekilleri ise hatalıdır:

Kadın “Sana bunun bedelini ödeteceğim!” Diye bağırdı. 

Kadın: “Sana bunun bedelini ödeteceğim!” Diye bağırdı. 

6) Peş peşe gelen cümlelerde durum aşağıdaki gibidir:

ÖRNEK:

Kadın, “Gerçeklik acı bir yemek gibidir,” dedi. “Düşler, gerçeği yaşanılır kılar.” —> DOĞRU

İlk Kısım:

Özneden sonra virgül kullandık ve tırnağı açarak, büyük harfle başlamak suretiyle konuşmayı verdik.

Tırnağı kapatmadan önce yine virgül kullandık. Yüklemi ise küçük harfle başlattık.

İkinci Kısım:

Konuşma cümlesini olduğu gibi verdik. Büyük harfle başlayıp nokta ile tamamlandı.

Aşağıdaki yazım şekilleri ise hatalıdır:

Kadın “Gerçeklik acı bir yemek gibidir.” dedi. “Düşler, gerçeği yaşanılır kılar.” —> YANLIŞ

Kadın, “Gerçeklik acı bir yemek gibidir.” Dedi. “Düşler, gerçeği yaşanılır kılar.” —> YANLIŞ

****

Faydalı olması dileğiyle…

Sorularınız olursa aşağıya yorum eklemeyi unutmayınız 🙂

Not: TDK’nın bu hususla ilgili belirlediği bazı kurallar farklılık göstermektedir. Ben şahsen TDK’yı referans almıyorum bu konuda. Yıllar boyunca birçok yazar/yayıncı tarafından kullanılmış genel (gelenekselleşmiş) kurallara riayet etmeyi tercih ediyorum.

26 yorum

  1. Melisa Yanıtla

    Çok teşekkürler, aradığım tam da buydu. Her yerde genelleme şeklinde yazılmış şeyleri detaya inmişsiniz.

  2. Melisa Yanıtla

    Kadın, “Gerçeklik acı bir yemek gibidir,”dedi, “düşler, gerçeği yaşanılır kılar.” Bu şekilde kullanım olabilir mi?

    • Kadim Gültekin YazarYanıtla

      Merhaba. Burada önemli olan cümleyi bölüp bölmediğiniz hususudur. Söz konusu kullanımda cümle bölünmüyor, aksine iki farklı cümle sıralanıyor. Şöyle olsaydı durum değişirdi:

      Kadın, “Gerçeklik,” dedi, “acı bir yemek gibidir. Düşler, gerçeği yaşanılır kılar.”

      Ayrıca (sizin örneğinizle ilgili olarak) “dedi” kelimesinden önce bir boşluk olması gerekiyor. Büyük ihtimalle gözünüzden kaçmıştır veya hızlı yazmaktan kaynaklıdır ama belirtmek istedim 🙂

      İyi çalışmalar dilerim 🙂

  3. Ozan Yanıtla

    Peki sizce diyaloglarda konuşma çizgisi mi kullanılmalı yoksa tırnak işareti mi?

    • Kadim Gültekin YazarYanıtla

      Tırnak işaretini kullanmanızı tavsiye ederim. Konuşma çizgisi artık pek fazla tercih edilmiyor. Yayıncıların tercihi de tırnak işareti kullanılması yönünde olacaktır diye düşünüyorum.

  4. hüseyin Yanıtla

    Merhaba çok faydalı bir paylaşım olmuş. Çok teşekkür ederim. Bir sorum olacak.
    Tırnak icinde tek kelime kullanıldığında da aynı durum söz konusu mudur?
    “Ahmet,” diye seslendi kadın. şeklinde mi yazılmalıdır? Ya da özel isim olmadığı durumlarda nasıl yazılır. Örneğin “Çooook,” diye cevap verdi adam. yazımı doğru mudur?

    • Kadim Gültekin YazarYanıtla

      Merhaba, tırnak içinde tek kelime olsa da aynı şey geçerlidir. “Ahmet,” diye seslendi kadın. doğru bir yazım şeklidir. “Çooook,” diye cevap verdi adam. da aynı şekilde doğrudur.

  5. Halit Yanıtla

    Tırnak işaretli kelimeler veya cümleler arası virgül olmaz mı? “…”, “…”, “…”

    Örnek:
    Okul idaresinin olumsuz tutumlarından; “aşağılama”, “azarlama”, “iğneleme”, “bağırma”, “hakaret etme” gibi etmenler öğremtenlerin duygusal bağlılığını olumsuz etkilemektedir.

    Yoksa böyle mi olacak:
    …. “aşağılama,” “azarlama,” “iğneleme,” “bağırma,” “hakaret etme” gibi etmenler…

    TDK: UYARI: Tırnak içindeki alıntının sonunda bulunan işaret (nokta, soru işareti, ünlem işareti vb.) tırnak içinde kalır:

    • Kadim Gültekin YazarYanıtla

      Verdiğiniz örnekte doğru olan (benim kullanmayı tercih ettiğim ve sıkça bu şekilde kullanıldığına şahit olduğum) kullanım ilk halidir.

      Yani şu şekilde:

      Okul idaresinin olumsuz tutumlarından; “aşağılama”, “azarlama”, “iğneleme”, “bağırma”, “hakaret etme” gibi etmenler öğretmenlerin duygusal bağlılığını olumsuz etkilemektedir.

      Virgül tırnak işaretinin dışında kullanılır.

  6. can Yanıtla

    Bir edebiyat öğretmeni olarak yazıyorum, tümden yanlış bilgi veriyorsun.
    “Sanat, kötülüklere karşı direnme gücü verir,” dedi adam.
    diyorsun. tırnak içindeki cümle tamamlanmış, neden nokta koymuyorsun? Şöyle deseydim yine mi virgül koyacaktın?

    “Sanat, kötülüklere karşı direnme gücü verir mi,” dedi adam.
    O halde bu durumda da virgül kullanacaksın. Peki soru anlamı var ne yapacaksın onu?

    • Kadim Gültekin YazarYanıtla

      Yazının dipnotunda belirttiğim üzere, birçok yayıncının editöryal değerlendirmesine göre bunları yazdım. Yani TDK farklı kurallar belirlemiş olabilir; ancak edebî eserlerde yaygın kullanılan yapı bu şekildedir.

      “’Sanat, kötülüklere karşı direnme gücü verir mi,’ dedi adam.” örneğinize ilişkin olaraksa, 5. soruda bunu yanıtlamıştım. Soru işareti, ünlem vs. cümle sonunda kullanılır, bu tarz cümlelerde virgül kullanılmaz.

      “Sanat, kötülüklere karşı direnme gücü verir mi?” dedi adam.
      “Sanat, kötülüklere karşı direnme gücü verir!” dedi adam.

      vs.

  7. atilla Yanıtla

    1 – “Sanat, kötülüklere karşı direnme gücü verir,” dedi adam.
    2- “Sanat, kötülüklere karşı direnme gücü verir.” dedi adam.
    Bu iki metin arasında romancılıkta hangisi daha uygun diye uzun uzun düşündüm. Bir tarafta hoca olan Can der ki ” 1. Cümle müfredattaki kurallara aykırı, ” öteki tarafta da yazar olan Kadim der ki “Şu anda yazarların, editörlerin, yayınevlerinin tercihi 1. cümledeki gibi.”
    Bence ki ben edebiyatçı, yazar vb. değilim. Boş sayfaya saatlerce bakıp bir satır yazamayan ancak yazmak isteyen bir mühendisim. Hikaye devam ediyorsa 1. cümle daha hoş duruyor, hikaye bitmiş ise 2. cümle. Sanki benim yazdığım ilk paragraf sonundaki Kadim der ki “Şu anda yazarların, editörlerin, yayınevlerinin tercihi 1. cümledeki gibi.” en sonundaki noktalamanın nokta ile kapanması. Bilmiyorum anlatabilemedim mi?

    • Kadim Gültekin YazarYanıtla

      Tabii ki tercih size kalmış. Yüzde yüz herkes tarafından benimsenmiş, kabul görmüş bir doğru yok. Ben kendimce doğru olanı belirttim. Çalışmalarınızda başarılar dilerim 🙂

  8. Efe Berke Yanıtla

    Merhaba, diyalog yazarken konuşma kısmında yazılışına göre değil de okunuşuna göre yazıyorum. Mesela “Konuşuyorum” değil; “Konuşuyom” olarak. Tabi bu sadece diyalog içerisinde geçerli. Ayrıca diyolag içerisinde okunduğu gibi yazsam da noktalama işaretlerine dikkat ediyorum. Sizce bu doğru mu?

    • Kadim Gültekin YazarYanıtla

      Şayet bir hikâye anlatıyorsanız ve bu hikâyenin gereği olarak Anadolu ağzıyla yazmanız lazımsa, sorun yok. Ancak normalde İstanbul ağzı ile yazmanız gerekir. Doğrusu “Konuşuyorum” olmalıdır bu durumda.

  9. Muhammed Olğaç Yanıtla

    Merhaba, şöyle bir sorum olacaktı:
    Bir söz naklederken yüklem kullanmayacaksak söz sahibinin isminden sonra iki nokta getirebilir miyiz?
    Örn;
    Hz. Ali: “Bana bir harf öğretenin kırk yıl kölesi olurum.”

  10. Bengi Yanıtla

    1) “Sen ne yapı-”
    Bu şekilde bir kullanım doğru mudur? Yarıda kesilen cümlelerde ne yapmam gerektiğini bilmiyorum.

    2) Okuduğum kitaplarda üç noktadan sonra gelen kelime bazen büyük bazen küçük harfle başlıyor. Üç nokta diyalogta kullanınca devam ederken küçük mü yazmam lazım?
    “Ben… Çok üzgünüm,” dedi.
    “Ben… çok üzgünüm,” dedi.

    3) Karakter bir şey düşünürken onu nasıl yazmam lazım?

    Sanırım bunu görmezden gelebilirim, diye düşündüm.
    Arkama bakmadan kaçmam gerek, diye düşündüm, yoksa beni yakalayacak.
    Bu şekilde bir kullanım doğru mudur?

    4) Biri birisinin sözünü kullanırken ne yapılmalı?

    “Az önce bana ‘Sen de duydun mu?’ diye sormuştu,” dedi.

    5) Bana döndü, “DİKKAT ET!” diye bağırdı.
    Bu şekilde büyük harfle yazmak doğru mudur?

    6) “N’oldu?”, “N’apıyorsun?” ve “N’aber?” şeklinde kullanmak doğru mudur?

    7) Karakterler korku veya üzüntü gibi duygular yüzünden kekeleyerek konuşunca nasıl yazmak lazım?

    “Şu…şu da ne?” gibi…

    8) Kitap yazarken nerede yeni paragrafa başlamam lazım?

    Bu konularda bana yardımcı olursanız sevinirim. İyi günler.

    • Kadim Gültekin YazarYanıtla

      1) “Sen ne yapı-”
      Bu şekilde bir kullanım doğru mudur? Yarıda kesilen cümlelerde ne yapmam gerektiğini bilmiyorum.
      ** Bu şekilde kullanabilirsiniz.
      2) Okuduğum kitaplarda üç noktadan sonra gelen kelime bazen büyük bazen küçük harfle başlıyor. Üç nokta diyalogta kullanınca devam ederken küçük mü yazmam lazım?
      “Ben… Çok üzgünüm,” dedi.
      “Ben… çok üzgünüm,” dedi.
      *** Eğer bir cümleyi bölüp üç nokta koyduysanız, cümlenin kalan kısmı küçük harfle başlar. Ancak cümleyi bölmeyerek, duraklama vs. amaçlı üç nokta kullandı iseniz, sonraki cümle büyük harfle başlar.
      3) Karakter bir şey düşünürken onu nasıl yazmam lazım?

      Sanırım bunu görmezden gelebilirim, diye düşündüm.
      Arkama bakmadan kaçmam gerek, diye düşündüm, yoksa beni yakalayacak.
      Bu şekilde bir kullanım doğru mudur?
      *** Bu kullanım da doğrudur. Düşünce kısmını italik yaparak da kullanabilirsiniz.

      4) Biri birisinin sözünü kullanırken ne yapılmalı?

      “Az önce bana ‘Sen de duydun mu?’ diye sormuştu,” dedi.
      ** “Az önce bana, ‘Sen de duydun mu?’ diye sormuştu,” dedi. Yani kullanım doğru, sadece bir adet virgül ekledim.
      5) Bana döndü, “DİKKAT ET!” diye bağırdı.
      Bu şekilde büyük harfle yazmak doğru mudur?
      ** Yanlıştır diyemem ama büyük harf kullanımı pek tercih edilmez. Zaten ünlem işareti bu görevi görüyor.
      6) “N’oldu?”, “N’apıyorsun?” ve “N’aber?” şeklinde kullanmak doğru mudur?
      ** Doğrudur.
      7) Karakterler korku veya üzüntü gibi duygular yüzünden kekeleyerek konuşunca nasıl yazmak lazım?

      “Şu…şu da ne?” gibi…
      ** 2. sorunun cevabı bunun için de geçerli.
      8) Kitap yazarken nerede yeni paragrafa başlamam lazım?
      ** Bunun bir kuralı yok ama şunu önerebilirim: Olay akışını bozmayacak ve okumayı kolaylaştıracak şekilde paragraf oluşturabilirsiniz. Çok uzun paragraf bir handikaptı. Gereksiz ve kısa paragraflar da öyle. Burada dengeyi kurmak size kalıyor.

  11. Zekeriya Saka Yanıtla

    Sayın Güktekin,
    Yol göstericiliğiniz için teşekkür ediyorum.
    Tırnak içinde tamamlanmış cümlenin sonundaki işaret konusunda diyeceğim var:
    Ünlem (!) ve soru (?) işaretleri cümle bitirici işaretlerdir. Tırnak içine alınan aktarmalarda onlara yerlerini koruma hakkı tanınıyor. Oysa asıl cümle bitirici olan noktadan (.) bu hak esirgeniyor. Bu, mantıklı değil.
    Evet, yayıncıların genel yönelimi virgül kullanmaktan yana, ama dil işi yönelim değil, mantık ister. O nedenle ben, tırnak içinde tamamlanmış cümlelerin kendi işaretini kullanıyorum.

    “Sanat, kötülüklere karşı direnme gücü verir.” dedi adam. —> DOĞRU
    Başarılar dileyerek.

    • Kadim Gültekin YazarYanıtla

      Daha önce de belirttiğim gibi, tercih meselesidir. Bu şekilde de elbette kullanabilirsiniz. Yorumunuz için teşekkürler.

  12. M İlker Gök Yanıtla

    Uzunca bir süredir, perde arkası redaktörlük-editörlük yapan, dil sevdalısı bir emekçiyim. Her an, bildiğinden dahi şüphe ederek, dili sorgulayan ve araştıran birisi olarak bir yorum, bir yorum sorusu ve bir teşekkür eklemek istedim.

    Tırnak içerisinde yer alan cümlenin sonuna hayret, soru sorma, belirsizlik, vb durumlarda (!), (?), (…) işaretleri kullanıldığı gibi, (.) işaretinin konulup konulmaması ile ilgili herhangi bir şüphe yoktur, nitekim TDK’nin sayfasında da uyarı olarak yer almaktadır.

    Bengi ismiyle soru soran arkadaşımızın sorusuna yakın bir yorum sorusu:
    – “Sen ne yapı-” mı, “Sen ne yapı…” mı?

    Asıl aradığım sorunun cevabının bu başlık altında olmayacağını anlamakla beraber, yine de, bu sayfada bilgilerini, yorumlarını paylaşan herkese teşekkür ederim. Tabii ki size de…

    • Kadim Gültekin YazarYanıtla

      “Sen ne yapı-” ve “Sen ne yapı…” şeklindeki iki kullanım da doğrudur. İstediğinizi tercih edebilirsiniz. Asıl aradığınız soru nedir, sorarsanız çok sevinirim…

  13. Tuğba Yanıtla

    Konuşma çizgisinde kullanım nasıl olur?
    Ali ,
    – İyi misin, diye sordu.
    Ali,
    -İyi misin? diye sordu.
    Ali :
    -Çok güzel, dedi.
    Ali,
    -Çok güzel,dedi.
    Ali,
    -Çok güzel.dedi
    Hangileri doğru hangileri yanlış
    Teşekkürler

    • Kadim Gültekin YazarYanıtla

      En makul kullanım şu şekildedir:

      – Çok güzel, dedi Ali.

      Konuşma çizgisi kullanımında ismi başa almak okuma akışını bozan bir durum.

      Ancak illa ki kullanacaksanız şunu yapın:

      Ali:
      – Çok güzel.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir